با گروه نيكان ظهور كند . « 1 » بهر صورت تصوف در نزد مسلمانان عبارت بود از علمى كه از ذات يگانهء خدا و اسماء و صفات و مظاهر آن بحث ميكرد ، و از كيفيت صدور كثرت از نعوت ازليه و صفات سرمديه و رجوع آن به خدا ، و چگونگى سلوك و مجاهدات و رياضيات و نتايج اعمال و اذكار در دنيا و آخرت بحث ميراند . « 2 » دربارهء شناسايى علم تصوف از نظر مردم خراسان ، شرحى كه طاووس الفقراء ابو نصر سراج طوسى داده جامع و مانعست و اينك ملخص آن : « علم شريعت جامع دو معنى روايت و درايت است ، كه داعى اعمال ظاهرى و باطنيست . يعنى هنگاميكه علم در قلب باشد به باطن تعلق دارد ، ولى اگر به زبان آيد ظاهر مىشود . پس علم شريعت هم گاهى به ظاهر يعنى اعمال اندامهاى ظاهرى متعلق باشد مانند عبادات نماز و روزه و حج و غيره ، يا احكام مثل حدود و طلاق و بيع و قصاص و غيره . اما اعمال باطنى عبارتست از مقامات و احوال كه به قلب تعلق ميگيرد ، مثل تصديق و ايمان و يقين و صدق و اخلاص و معرفت و توكل و محبت و رضا و ذكر و شكر و تقوى ، و مراقبه و تفكر و اعتبار و خوف و رجاء و صبر و قناعت و تسليم و تفويض و قرب و شوق و وجد و حزن و پشيمانى و حياء و خجلت و تعظيم و اجلال و هيبت و غيره . پس هر يكى ازين اعمال ظاهرى و باطنى ، فقه و دانشى دارد كه بر صحت هر عمل باطنى و ظاهرى آيات قرآنى و اخبار نبوى را شاهد آرند . پس آنچه به اندامهاى ظاهرى

--> ( 1 ) - اللمع 45 ( 2 ) - كشكول شيخ بهايى بحوالت قيصرى بوسيلهء مقدمه مصباح الهدايه 85